TẠP CHÍ COACHING ASIA | CoachPro Asia Platform | Cty TNHH CoachPro Á Châu
Trong Webinar “Khám phá nền tảng Coaching & Ứng dụng ChatGPT trong học tập”, một sinh viên đặt ra câu hỏi tưởng như rất cá nhân nhưng thực chất phản ánh một vấn đề ngày càng phổ biến ở người trẻ:
“Sinh viên tụi em đều mong muốn phát triển bản thân, nhưng lại có rất nhiều mục tiêu. Nhiều khi tụi em không biết mình nên làm gì trước để thực sự phát triển bản thân. Vậy Coaching có thể giúp gì cho tụi em?”
Điều đáng chú ý trong câu hỏi này không phải là sinh viên thiếu mục tiêu. Ngược lại, vấn đề nằm ở chỗ họ có quá nhiều mục tiêu cùng lúc.
Học tiếng Anh, cải thiện GPA, lấy chứng chỉ, học AI, đi thực tập, phát triển kỹ năng giao tiếp, tham gia hoạt động ngoại khóa, xây dựng thương hiệu cá nhân, kiếm thêm thu nhập, thậm chí chuẩn bị cho một dự án khởi nghiệp. Song song với tất cả những việc đó, nhiều sinh viên vẫn đang cố gắng trả lời một câu hỏi căn bản hơn: Mình thực sự phù hợp với nghề gì?
Khi các lựa chọn ngày càng nhiều, thách thức của phát triển bản thân không còn đơn giản là đặt mục tiêu. Thách thức lớn hơn là xác định điều gì đáng để ưu tiên ở một thời điểm cụ thể.
Và đây chính là điểm Coaching có thể tạo ra khác biệt.
Ở bề mặt, một sinh viên có sáu hay tám mục tiêu cùng lúc có thể được nhìn nhận là người chủ động và có tinh thần phát triển. Nhưng nếu tất cả các mục tiêu đều được xem là quan trọng như nhau, nguồn lực hữu hạn về thời gian, năng lượng và sự tập trung sẽ nhanh chóng bị phân tán.
Đây là một nghịch lý khá phổ biến của phát triển bản thân: càng nhìn thấy nhiều điều cần cải thiện, con người càng dễ mất khả năng xác định điều gì cần làm trước.
Một sinh viên có thể đăng ký khóa IELTS vào đầu tuần, học một khóa AI vào buổi tối, tìm việc thực tập cuối tuần và đồng thời cố gắng duy trì GPA. Mỗi lựa chọn riêng lẻ đều hợp lý. Nhưng tổng thể của chúng chưa chắc tạo thành một chiến lược phát triển hợp lý.
Vấn đề nằm ở mối quan hệ giữa các mục tiêu.
Mục tiêu nào là đích đến? Mục tiêu nào chỉ là phương tiện? Mục tiêu nào cần thực hiện ngay? Mục tiêu nào có thể trì hoãn? Và quan trọng hơn, có mục tiêu nào xuất hiện đơn giản vì người trẻ nhìn thấy bạn bè, mạng xã hội hoặc thị trường đang nói rằng đó là điều “nên có”?
Khi chưa trả lời được những câu hỏi này, việc bổ sung thêm một kế hoạch phát triển đôi khi chỉ làm danh sách công việc dài hơn.
Chính vì vậy, Coaching không bắt đầu bằng câu hỏi “Bạn cần làm thêm điều gì?”. Nó thường bắt đầu ở một tầng sâu hơn: “Điều gì thực sự quan trọng với bạn lúc này?”
Giả sử một sinh viên hỏi:
“Em nên học tiếng Anh, học AI hay tập trung vào chuyên ngành?”
Một chuyên gia có thể đưa ra lời khuyên dựa trên kinh nghiệm. Một người làm trong lĩnh vực công nghệ có thể khuyên học AI. Một nhà tuyển dụng có thể nhấn mạnh ngoại ngữ. Giảng viên có thể đề nghị củng cố chuyên môn.
Những lời khuyên ấy đều có thể đúng. Nhưng chúng đúng từ hệ quy chiếu của người đưa ra lời khuyên.
Coaching tiếp cận câu hỏi theo một cách khác.
Thay vì quyết định hộ người học, Coach có thể giúp sinh viên làm rõ hệ quy chiếu của chính mình thông qua những câu hỏi như:
“Ba năm nữa, em muốn mình trở thành người như thế nào?”
“Trong những mục tiêu em vừa nói, mục tiêu nào nếu đạt được sẽ tạo ảnh hưởng lớn nhất đến những mục tiêu còn lại?”
“Điều gì thực sự quan trọng với em, và điều gì em muốn làm vì thấy những người xung quanh cũng đang làm?”
“Nếu chỉ được tập trung vào một ưu tiên trong 90 ngày tới, em sẽ chọn điều gì?”
Và khó hơn:
“Nếu không thực hiện mục tiêu đó trong năm nay, điều gì thực sự xảy ra?”
Giá trị không chỉ nằm trong từng câu hỏi. Giá trị nằm ở quá trình người học buộc phải dừng lại, quan sát các lựa chọn của mình và phân biệt giữa điều mình muốn, điều mình cần và điều cần được ưu tiên trước.
Đó là một năng lực quan trọng hơn nhiều so với việc nhận được một lời khuyên đúng trong một thời điểm. Bởi sau khi rời trường đại học, người trẻ sẽ tiếp tục phải đưa ra hàng loạt quyết định nghề nghiệp mà không phải lúc nào cũng có một người đủ kinh nghiệm đứng bên cạnh để nói cho họ biết nên chọn gì.
Vì vậy, Coaching không chỉ hỗ trợ một quyết định. Nếu được thực hành đúng, nó góp phần phát triển năng lực tự ra quyết định.
Hãy hình dung một sinh viên đang đồng thời theo đuổi sáu mục tiêu: IELTS, GPA, AI, thực tập, kỹ năng giao tiếp và kiếm thêm thu nhập.
Nếu đặt sáu mục tiêu này trên cùng một mặt phẳng, chúng gần như đều quan trọng. Đây cũng là lúc người học dễ rơi vào vòng lặp quen thuộc:
Cái gì cũng muốn → cái gì cũng bắt đầu → thời gian bị phân tán → không có năng lực nào được phát triển đủ sâu.
Coaching có thể giúp thay đổi cách nhìn bằng cách đặt các mục tiêu vào một cấu trúc lớn hơn.
Chẳng hạn, sinh viên xác định đích đến sau khi tốt nghiệp là có khả năng ứng tuyển vào một nhóm vị trí nghề nghiệp cụ thể. Từ đích đến đó, người học bắt đầu nhận diện những năng lực thực sự cần thiết: kiến thức chuyên môn, ngoại ngữ, năng lực công nghệ, kỹ năng giao tiếp và kinh nghiệm thực tế.
Câu hỏi tiếp theo không còn là “Cái nào quan trọng?”, bởi tất cả có thể đều quan trọng.
Câu hỏi hữu ích hơn là: “Khoảng cách lớn nhất giữa năng lực hiện tại và yêu cầu của đích đến nằm ở đâu?”
Từ khoảng cách đó mới hình thành ưu tiên 90 ngày. Và từ ưu tiên 90 ngày mới hình thành hành động của tuần này.
Có thể hình dung logic này như sau:
Đích đến nghề nghiệp → Năng lực cần có → Khoảng cách hiện tại → Ưu tiên 90 ngày → Hành động tuần này
Khi đó, sáu mục tiêu ban đầu không còn cạnh tranh để giành sự chú ý. Chúng bắt đầu có thứ tự và vai trò trong một lộ trình.
Điều thay đổi quan trọng nhất không phải là số lượng mục tiêu giảm xuống. Điều thay đổi là người học bắt đầu có một logic để quyết định nên đầu tư nguồn lực vào đâu trước.
Đây cũng là điểm cần phân biệt Coaching với một số hình thức hỗ trợ khác.
Mentor có thể chia sẻ: “Theo kinh nghiệm của anh/chị, em nên làm A.”
Giảng viên có thể cung cấp kiến thức để người học hiểu A là gì và thực hiện A như thế nào.
AI có thể tạo ra hàng loạt phương án để đạt A chỉ trong vài giây.
Coaching đặt thêm một câu hỏi trước tất cả những điều đó:
“A có thực sự là điều bạn cần theo đuổi vào lúc này không?”
Câu hỏi tưởng đơn giản nhưng lại thay đổi toàn bộ logic hành động.
Bởi một kế hoạch được xây dựng rất tốt cho một mục tiêu sai vẫn có thể khiến người trẻ đi rất nhanh — nhưng nhanh về một hướng không phù hợp.
Ở góc độ phát triển con người, đây là khác biệt giữa năng lực thực thi và năng lực lựa chọn. Người trẻ ngày nay có ngày càng nhiều công cụ giúp thực thi: nền tảng học trực tuyến, cộng đồng chuyên môn, AI tạo sinh, kho kiến thức mở và vô số phương pháp tăng năng suất.
Nhưng khi khả năng thực thi được tăng tốc, chất lượng của lựa chọn ban đầu lại càng trở nên quan trọng.
Coaching vì vậy không nhất thiết làm cho sinh viên có nhiều đáp án hơn. Trong nhiều trường hợp, giá trị của nó nằm ở việc giúp người học loại bỏ những đáp án không còn cần thiết để tập trung vào điều có ý nghĩa nhất.
Và chính tại điểm này, Coaching và AI có thể bổ trợ cho nhau thay vì cạnh tranh vai trò.
ChatGPT và các công cụ AI đang mở rộng đáng kể khả năng tự học của sinh viên. Một người học có thể sử dụng AI để thiết kế kế hoạch học tập, tìm cách tiếp cận một chủ đề mới, luyện ngoại ngữ, mô phỏng phỏng vấn, phân tích lựa chọn nghề nghiệp hoặc chuẩn bị cho một kỳ thực tập.
Nhưng AI có một đặc điểm quan trọng: chất lượng hỗ trợ phụ thuộc rất lớn vào chất lượng của vấn đề được đặt ra.
Nếu một sinh viên chưa rõ mình đang ưu tiên điều gì, AI có thể giúp tạo ra thêm mười kế hoạch. Và mười kế hoạch ấy đôi khi chỉ làm cho “đám mây mục tiêu” trở nên lớn hơn.
Ngược lại, khi người học đã làm rõ được bốn tầng câu hỏi — Tôi muốn gì? Vì sao điều đó quan trọng? Ưu tiên nào cần được giải quyết trước? Tôi cần hành động gì? — AI có thể phát huy rất tốt vai trò của một công cụ hỗ trợ thực thi.
Đây là một cách nhìn đáng chú ý về mối quan hệ giữa Coaching và AI trong giáo dục.
Coaching giúp nâng cao chất lượng của câu hỏi và quyết định. AI giúp mở rộng tốc độ và năng lực thực hiện quyết định đó.
Một bên không nhất thiết thay thế bên còn lại.
Thậm chí, trong bối cảnh AI ngày càng giúp con người làm nhiều việc nhanh hơn, khả năng xác định việc gì đáng làm có thể trở thành năng lực ngày càng quan trọng.
Câu hỏi của sinh viên trong Webinar vì thế chạm đến một vấn đề rộng hơn câu chuyện học tập.
Người trẻ ngày nay không thiếu cơ hội phát triển. Họ đang sống trong một môi trường có quá nhiều cơ hội, quá nhiều lời khuyên và quá nhiều hình mẫu thành công cùng xuất hiện trên màn hình mỗi ngày.
Trong bối cảnh đó, phát triển bản thân rất dễ bị hiểu thành quá trình liên tục bổ sung: thêm một kỹ năng, thêm một chứng chỉ, thêm một dự án, thêm một mục tiêu.
Nhưng trưởng thành không chỉ là khả năng làm được nhiều hơn.
Đó còn là khả năng hiểu điều gì đáng làm, điều gì chưa cần làm và điều gì có thể chủ động từ bỏ.
Coaching không giúp sinh viên có thêm thật nhiều mục tiêu. Giá trị sâu hơn của Coaching nằm ở việc giúp người trẻ nhìn rõ mục tiêu nào đáng để theo đuổi, vì sao nó quan trọng ở thời điểm hiện tại và làm thế nào biến lựa chọn đó thành hành động có chủ đích.
Trước khi hỏi AI “Tôi phải làm thế nào?”, có lẽ một trong những năng lực quan trọng nhất mà chúng ta có thể giúp người trẻ phát triển là khả năng tự trả lời:
“Tôi thực sự muốn đi đâu — và tại sao đó là hướng đi đáng để tôi dành nguồn lực của mình lúc này?”
Tác giả: Nguyễn Thiệu
Ý kiến bạn đọc
Những tin cũ hơn
Sự Dịch Chuyển Của Ngành Khai Vấn Tại Khu Vực Châu Á Và Sự Ra Đời Của CoachPro.Asia Trong thập kỷ vừa qua, lĩnh vực khai vấn (coaching) tại khu vực Châu Á đã trải qua một sự chuyển mình mạnh mẽ, từ một khái niệm mới mẻ trở thành một công cụ quản trị chiến lược thiết yếu đối với các tập đoàn đa...
